Astronomie...

Sterrenkunde...

Een oudere hobby van mij, althans met enkele tussenpozen.

Het begon als kind zijnde achterom in de tuin. Mijn broer had vroeger een sterrenkijker gekocht omdat het zijn 'grootste' hobby was, een revue telescoop, eenvoudige planeten kijker maar niet voor lichtzwakke objecten.

Als het helder was vertelde mijn broer het ons, we gingen -mijn broer, zus en ik- dan achterom in de tuin staan en keken naar Saturnus -eigenlijk het enigste object wat we konden zien- maar prachtig om te zien.

Nu, na zo'n 30 jaar was ik van plan om een kijker te kopen, een spottingscope (vogelkijker). Eerst was ik aan het twijfelen om een te kopen maar mijn vriendin zei: Je hebt toch het geld ervoor, koop je toch zo'n ding!

Zo gezegd zo gedaan!

Op zoek naar een dealer die mij een kijker kon 'lenen' om te laten vergelijken welke kijker het zou worden...  In Heerlen was de firma Roeks een opticien die ook sterrenkijkers, spottingscopes en microscopen verkocht. Ik vertelde de baas mijn verhaal en hij zei dat wel een aanbetaling en mijn pas moest achterlaten als pand. Mijn keuze was een twijfel tussen de Carl Zeiss Diascope 85 T*FL en de Swarovski Habbicht AT80. De Swarovski was een aantal centimeters langer en €200,- duurder. De Swarovski was bij een opticien in Kerkrade te koop, bij van Wersch. Ik nam een statief mee en mocht een tweede lenen van van Wersch. Beide kijkers erop gemonteerd en ieder oog door iedere kijker gekeken naar een object. Mijn keuze viel duidelijk op de Carl Zeiss Diascope 85 T*FL omdat deze kleiner (en transportabeler) en goedkoper was en het beeld was ietsje beter dan de Swarovski Habbicht AT80, althans dat dacht ik dan, wat later weer verkeerd was. Ik merkte op dat ik twee 'verschillende' ogen had, verschil in kleur zien... Het maakte niets uit, mijn keuze was al gemaakt en tot op heden géén spijt gehad. De kijker ging overal mee naar toe, zelfs op reis in het koffer, ook naar andere lokatie dichter bij ons in de buurt om naar vogels te kijken.

Ik gebruikte de Carl Zeiss ook als sterrenkijker maar daar was ie niet voor bedoeld en gemaakt! Een vogelkijker heeft té veel glas in zijn lichtweg ten opzichte van een échte sterrenkijker. Een echte sterrenkijker heeft, óf '1 lens' en een prisma, óf '1' spiegel en 1 prisma (er zijn ook andere modellen sterrenkijkers die iets méér glas hebben, zoals een SCT Schmidt cassegrain, een mewlon of een kutter telescoop (deze hebben 2 spiegels).

Verder ga ik hier nu even niet op in... te veel om uit te leggen!

De spottingscope welke ik dus ook voor de sterren gebruikte was best een goede kijker alleen niet optimaal. Toen ik ermee naar de sterren keek zag ik geen bal, tenminste ik vond geen objecten die ik kon bekijken. De objecten in de vorm van een: nevel, open sterren hoop of een bolhoop. Dus moest ik een sterrenatlas downloaden en koos voor de Tri-Atlas, welke ik pas jaren later in gebruik nam, eerst moest ie nog gedownload en geprint worden, het was een grote atlas die uit vele klappers bestond en uit 4 delen. Het eerste deel uit 1 klapper (25 pagina's), het tweede deel uit 1 klapper (107 pagina's) Het derde deel uit 2 klappers (150 pagina's) en het vierde deel uit zo'n 5 klappers (571 pagina's) hoe meer pagina's, hoe gedetailleerd de atlas was. Sommige kleine objecten die niet in de eerste 3 delen waren te vinden vond je wel in het laatste gedetailleerde deel.

Sterren kijken doe je op een donkere lokatie, hoe donkerder hoe beter én hoe meer je ziet. In en bij een stad of dorp heb je heel veel last van strooilicht, een doorn in het oog voor ons astronomen. Ik woon in Limburg waar wij astronomen nog kunnen 'vluchten' naar België en/of Duitsland. België krijgt vaak de voorkeur omdat daar meer plekjes die donker zijn. Op een uur en kwartier rijden vanaf Brunssum kom je al in een aardig donker gebied waar de Melkweg met het blote oog makkelijk te zien is. Ga je nóg zuidelijker, naar Frankrijk, dan kom je in nóg donkerder gebied welke zeer geliefd is bij de astronomen. Sommige willen nog verder zuidelijker uitwijken om de lightpolution (lichthinder, lichtvervuiling) te ontvluchten, richting Marokko en/of zuidelijker Afrika, Namibië en maken daar een leuke astrovakantie van. In Afrika is het zo donker, je weet nog niet of je je ogen open hebt of niet! Én als het donker is, valt je onderkaak op de grond en krijg je hem het eerste half uur niet meer opgetild! (Een uitspraak die wij astronomen wel eens gebruiken) zó veel sterren zie je daar. De sterrenbeelden zijn heel moeilijk uit elkaar te houden én te vinden!

Er zijn nog meer donkere plekken, maar je moet er wel een fikse reis voor maken om deze te genieten en te bereiken!

Rond 2010 had ik een échte sterrenkijker gekocht, een Meade LX200 12" gps, welke ik in Torhout, België had gekocht van een particuliere astronoom. Later, na de kijker een hele poos te hebben gebruikt viel me op dat de kijker niet zo goed is als dat ik dacht. De kijker had last van astigmatisme, een onscherpte die optreed als de optische as van de -primaire en secundaire- spiegel cq correctielens niet op 1 lijn valt. De kijker is dan een beetje scheel! Een paar jaar later had ik een andere kleinere kijker gekocht welke wel scherp beeld had, deze werd ook steeds meer gebruikt en zo kwam de Meade LX 200 12" gps in een 'donker hoekje' te staan. De 'betere' kijker was een newton kijker van 10" welke ik kocht voor €225,- exclusief montering, deze maakte ik later van mdf naar eigen ontwerp. Verfde en lakte hem af met jachtlak. Ik had daar jaartjes plezier van totdat ik jarenlang met het idee liep: ik ga een lichtemmer maken!!! Zo noemt men een kijker met een grote spiegel welke meer, veel méér licht opvangt dan één van mijn kleinere kijkers.

Na veel op het internet te hebben rond gekeken en verschillende sites te hebben door gespit om iemand te vinden die goedkoper een spiegel slijpt, was mijn keuze op John Nichol van Nichol optics gevallen, welke een zaak heeft in Engeland. Na deze man een mail te hebben gestuurd vertelde hij mij dat hij nog een spiegel had liggen van een klant die hem niet was komen ophalen. Ik had hem gevraagd hoelang het duurde eer ik hem op ‘het matje’ had liggen. Hij vertelde dat de spiegel eerst nog gecoat moest worden (anders heb je er niet veel aan, maar tóch kun je iets zien met een ongecoate spiegel) en daar gaan 4 weken overheen eer de spiegel droog en uitgehard is.

Een coating zorgt ervoor dat het licht gereflecteerd wordt naar een vangspiegel welke onder een hoek van 45 graden staat en het gereflecteerde licht afbuigt naar het oculair waar je door moet kijken om iets te zien. Verdere informatie van hoe een sterrenkijker werkt vind je in de wiki van een newton óf dobson telescoop en op Google.

Hoe groter de spiegel, en korter het brandpunt afstand en kleiner het f/ getal, hoe meer licht dat je ontvangt, hoe 'preciezer' je de objecten kunt zien! Hoe groter de spiegel en langer het brandpunt afstand hoe hoger het f/ getal, hoe meer de kijker kan vergroten, maar wel minder lichtsterk de kijker zal zijn..

De spiegel die ik bij John Nichol had besteld zou waarschijnlijk -als alles goed gaat- (nadat de spiegel op 19 juni 2017) naar Orion Optics is verzonden om te worden gecoat, op maandag 17 juli 2017 weer bij John Nichol arriveren en (na inspectie of de coating in orde is) naar mij worden opgestuurd, na drie tot vier dagen zou ie bij mij 'op het matje’ liggen.

Het gaat zich hier om een spiegel van 20" (20 inch!) met een brandpunt van 1937mm (f/3.8) en een gewicht van 19,4 kilo. Inclusief een vangspiegel welke bij andere spiegelslijpers vaak niet erbij geleverd wordt en moet je deze vangspiegel aldaar of elders laten maken. Dus, 20-21 juli 2017 zou ik de spiegel krijgen, maar als er iets tussenkomt wordt het pas rond 27 juli dat ie bij mij op 'het matje' zal liggen.

Een dobson, newton kijker kan men met vele materialen maken, zoals hout, staal of andere materialen. Men kan ook voor het lichtere aluminium kiezen -welk mijn keuze ook  is-. Besteld is het aluminium en zal rond de tijd dat de spiegel weer bij John Nichol arriveerd door mij gehaald worden. Transportkosten vanaf Rotterdam? €99,83 wat ik beestachtig duur vind! Dus.... ga ik het maar liever zelf halen, scheelt mij meer dan de helft! Dan de kijker maken en kijken maar... op een leuke donkere plek ergens in de Ardennen of de Eifel.

 

Verder reportage volgt nog, eerst de kijker bouwen en de first light afwachten!

 

Voor en tot nú.... veel leesplezier!